Een overeenkomst is slechts het begin
Bij het opstellen van een overeenkomst van opdracht wordt meestal zorgvuldig gekeken naar de juiste formuleringen. Denk aan afspraken over zelfstandigheid, resultaatverantwoordelijkheid en de vrijheid van uitvoering.
Maar een overeenkomst blijft een momentopname. In de praktijk ontwikkelen samenwerkingen zich vaak anders dan vooraf bedacht.
Een opdracht die tijdelijk bedoeld
Volgens de rechtspraak en de beoordeling van arbeidsrelaties weegt de feitelijke uitvoering van het werk zwaar bij het bepalen van de aard van een arbeidsrelatie. Niet alleen de tekst van het contract is dus relevant, maar vooral de manier waarop partijen daadwerkelijk samenwerken.
Hoe verschillen tussen contract en praktijk ontstaan
In veel organisaties begint een opdracht met duidelijke afspraken. Gaandeweg kunnen echter nieuwe werkafspraken ontstaan die niet opnieuw worden vastgelegd.
Veel voorkomende situaties zijn bijvoorbeeld:
- een zzp’er die steeds vaker dezelfde werkzaamheden uitvoert als interne medewerkers
- een opdracht die meerdere keren wordt verlengd zonder nieuwe beoordeling
- een zelfstandige die wordt opgenomen in reguliere werkoverleggen
- werkzaamheden die steeds minder projectmatig en steeds meer structureel worden
Op zichzelf hoeft geen van deze elementen direct een probleem te zijn. Het risico ontstaat vooral wanneer meerdere van deze factoren tegelijk voorkomen.
De dagelijkse samenwerking bepaalt het beeld
Een belangrijk verschil tussen een opdrachtrelatie en een arbeidsovereenkomst zit in de mate van zelfstandigheid in de uitvoering van het werk.
Bij een opdrachtrelatie staat meestal het resultaat centraal. De opdrachtnemer bepaalt in grote mate zelf hoe het werk wordt uitgevoerd. Bij een dienstverband is er vaker sprake van instructies, organisatie-inbedding en structurele aansturing.
Wanneer een zzp’er in de praktijk op dezelfde manier werkt als een medewerker, kan het onderscheid tussen opdracht en dienstverband vervagen.
Daarom kijken toezichthouders en rechters niet alleen naar contractuele bepalingen, maar ook naar factoren zoals:
- de feitelijke werkwijze
- de mate van zelfstandigheid bij het uitvoeren van werkzaamheden
- de manier waarop de samenwerking organisatorisch is ingericht
Wat organisaties periodiek moeten controleren
Omdat samenwerkingen zich ontwikkelen, is het verstandig om zzp-opdrachten regelmatig opnieuw te beoordelen.
Praktische controlepunten zijn bijvoorbeeld:
- Sluiten de werkafspraken in de praktijk nog aan op de overeenkomst?
- Is de opdracht nog steeds duidelijk resultaatgericht ingericht?
- Zijn er structurele taken ontstaan die oorspronkelijk niet waren voorzien?
- Is de samenwerking in de loop van de tijd veranderd zonder dat dit opnieuw is vastgelegd?
Door deze vragen periodiek te stellen blijft duidelijk of de gekozen samenwerkingsvorm nog passend is.